Қазақстан РеспубликасыныңРесей Федерациясындағы Елшілігі

«Қазір барлық күш-жігерді халықаралық қатынастарда үнқатысуды, өзара түсіністікті және сенімді қалпына келтіруге жұмылдыру керек»

Н.Ә Назарбаев, Қазақстан Республикасының Президенті

На главную [RUS]

Жалпы ақпарат

Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. Конституцияға сәйкес, біздің ел өзін адам және оның өмірі, құқықтары мен бостандығы ең қымбат қазынасы саналатын демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады.

Қазақстан тәуелсіздігін 1991 жылы 16 желтоқсанда алды. Ел астанасы – Астана қаласы. Мемлекеттік тілі – қазақ тілі. Орыс тілі ұлтаралық қарым-қатынас тілі мәртебесіне ие. Ақша бірлігі – теңге.

Қазақстан Республикасының Президенті – мемлекеттің басшысы, оның ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, сонымен қатар, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін мемлекеттің ең жоғары лауазымды тұлғасы. Президент – халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының нышаны және кепілі.

Үкімет Қазақстан Республикасының атқарушылық билігін жүзеге асырады, атқарушы органдар жүйесін басқарады және олардың қызметіне жетекшілік жасайды.

Заң шығару қызметін тұрақты негізде жұмыс жасайтын екі палатадан – Сенаттан және Мәжілістен тұратын Қазақстан Республикасының Парламенті жүзеге асырады.

Сенатты конституциялық заңда белгіленген тәртіппен әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан өкілдік ететін депутаттар құрайды. Сенатта ұлттық-мәдени және қоғамның өзге де елеулі мүдделерінің қамтамасыз етілуі қажеттігі ескеріліп, он бес депутатты Президент тағайындайды. Мәжіліс конституциялық заңда белгіленген тәртіппен сайланатын жүз жеті депутаттан құралады. Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды. Сенат депутаттарының өкілеттілік мерзімі – алты жыл, Мәжіліс депутаттарының өкілеттілік мерзімі – бес жыл. Қазіргі уақытта Мәжілісте үш партия – «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы, Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы және Қазақстанның Коммунистік халықтық партиясы өкілеттілік етеді. 

Әкімшілік-аумақтық құрылымы бойынша ел 14 облыс және республикалық маңызы бар 2 қалаға бөлінеді:

  • Астана – республикалық маңызы бар қала
  • Алматы – республикалық маңызы бар қала
  • Ақмола облысы
  • Ақтөбе облысы
  • Алматы облысы
  • Атырау облысы
  • Батыс Қазақстан облысы
  • Жамбыл облысы
  • Қарағанды облысы
  • Қостанай облысы
  • Қызылорда облысы
  • Маңғыстау облысы
  • Оңтүстік Қазақстан облысы
  • Павлодар облысы
  • Солтүстік Қазақстан облысы
  • Шығыс Қазақстан облысы 

Қазақстан тұрғындарының саны 2017 жылдың 1 шілде 18 034 400 адамды құрады. 2009 жылғы ұлттық санақ бойынша Қазақстан қоғамының ұлттық құрамы төмендегідей болды: Қазақтар - 63,07%, Орыстар - 23,70%, Өзбектер - 2,85%, Украиндар - 2,08%, Ұйғырлар - 1,40%, Татарлар - 1,28%, Немістер - 1,11%, өзге ұлттар - 4,51%.

Қазақстан Еуразия құрлығының ортасында орналасқан. Алып жатқан жер көлемі 2 млн. 724,9 мың шаршы шақырым, еліміз әлем елдері арасында аумағы бойынша тоғызыншы орында. Солтүстігі мен батысында еліміз Ресеймен – 7 591 шақырым (әлемде құрғақтағы ең ұзын үзіліссіз шекара), шығысында Қытаймен – 1 783 шақырым, оңтүстігінде Қырғызстанмен – 1 242 шақырым, Өзбекстанмен – 2 351 шақырым және Түркіменстанмен – 426 шақырым шекара арқылы шектеседі. Құрғақтағы шекарасының жалпы ұзындығы – 13 200 шақырым. Оған қоса, республиканың құрлық ішіндегі теңіздері – Каспий және Арал теңіздері бар. Қазақстан – Әлемдік мұхитпен тікелей жалғаспайтын әлемдегі ең ірі ел.

Ел аумағының ауқымды бөлігін – 44%-ын шөлдер және 14%-ын шөлейтті жерлер алып жатыр. Далалық жерлер Қазақстан аумағының 26%-ын, орман-тоғайлар 5,5%-ын құрайды. Қазақстанда 8,5 мың өзен бар. Каспий акваториясының солтүстік-шығыс бөлігі республика шегіне кіреді. Арал теңізі Қазақстан мен Өзбекстан арасында бөлінген. Қазақстанда үлкен және шағын 48000 көл бар. Оның ең ірілері – Арал теңізі, Балқаш, Зайсан және Алакөл.

Мұхиттардан алыстығына байланысты елдің ауа райы күрт континентальды болып келеді. Қаңтардағы орташа ауа температурасы − солтүстікте -19 °C-дан оңтүстігінде -2 °C-ға дейін, шілдедегі орташа ауа температурасы − солтүстікте +19 °C-дан оңтүстігінде +28 °C-ға дейін. Жаз мезгілі ыстық және құрғақ, қысы суық және қарлы.

Қазақстан Республикасы – экономикалық өсімінің негізгі көзінің бірі пайдалы қазбалар өндіру болып саналатын индустриялық ел. Еліміздің минералдық-шикізаттық базасы 5000-нан астам кен орнынан құралады, олардың болжамды құны ондаған триллион АҚШ долларына бағаланады. Республика әлемде мырыш, вольфрам және бариттің барланған қоры бойынша – бірінші орын, күміс, қорғасын және хромит қоры бойынша – екінші, мыс және флюорит бойынша – үшінші, молибденнен – төртінші, алтын қоры жөнінен алтыншы орын алады.

Сонымен қатар, Қазақстан батыс облыстарда шоғырланған мұнай мен газдың айтарлықтай мол қорына ие. Ел жылына 80 миллион тоннадан астам мұнай және газ конденсатын алатын әлемдегі ірі мұнай өндіруші мемлекеттер қатарына жатады. 2020 жылға қарай өндірісті жылына 120 млн. тоннаға дейін арттыру жоспарланып отыр. Бүгінде Қазақстан анықталған мұнай қоры жөнінен әлемде 9-орында тұр. Оған қоса республикамыз ранг жөніндегі әлемдік табелде көмір қоры бойынша – 8 және уран қоры бойынша 2-орын алады.

Дәстүрлі түрде елде ауыл шаруашылығын дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Қазақстан әлемдегі ең жетекші астық экспорттаушылар ондығына кіреді және ұн экспорттаудан да көш бастаушылардың бірі саналады. Егін шаруашылығы солтүстікте дамыған – егістіктің 70 %-ы бидай, арпа, тары сияқты дәнді және техникалық дақылдарға тиесілі. Елдің оңтүстігінде күріш, мақта, темекі өсіріледі. Сонымен қатар, Қазақстан өзінің бауларымен, жүзімдіктерімен және бақша өнімдерімен де мәлім. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы мал шаруашылығы болып саналады. Мал шаруашылығының негізгі бағыттары – қой, жылқы, түйе, ірі қара мал шаруашылығы және шошқа өсіру. Сонымен бірге, республикада құс шаруашылығы мен балық шаруашылығы да дамыған.

Қысқа тарихи мерзім ішінде – тәуелсіздік алған 1991 жылдан бастап елдің жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 15 есеге – 700 АҚШ долларынан 10 500 мың долларға дейін өсті. Бұл – тіпті қарыштап даму үстіндегі оңтүстік-шығыс азиялық «жолбарыстармен» салыстырғанда да ғаламат нәтиже. Британдық мамандардың бағалауынша, ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығындағы ең қарқынды 25 дамушы экономика арасынан Қазақстан тек Қытай мен Катарды ғана алға салып, 3-орын алады. Бүкіләлемдік банктің жіктемесіне сәйкес, республикамыз табыс деңгейі орташадан жоғары елдер тобына енді.

Тәуелсіздік жылдары Қазақстанға 242 млрд. доллардан астам шетел инвестициясы тартылды, олардың ішінде 2016 жылда 20,6 млрд доллар тартылды. Елдің алтын-валюта резерві  2016 жылдың қорытындысы бойынша 90,8 миллиард АҚШ доллары құрды, оның 63,5 миллиард доллардан астам Ұлттық қорға тиесілі.

Қазақстан "Doing Business-2017" Кәсіпкерлік жүргізу шарттары бойынша Бүкіләлемдік банк рейтингінде 35-орын алды. 2016-2017 жылға арналған Бүкіләлемдік экономикалық форумның жаһандық бәсекеге қабілеттілік рейтингінде республика 53-орынға табан тіреді.

Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 2016 жылы 62 миллиард доллар құрды. Экспортталатын басты тауарлар – кен өндіру, отын-энергетика, металлургия және химия өнеркәсіптерінің, сондай-ақ астық индустриясының өнімдері. Республиканың сауда саласындағы негізгі серіктестері – Ресей, Қытай, Еуропа және ТМД мемлекеттері.

Экономиканы әртараптандыру шеңберінде елде Мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы табысты жүзеге асырылуда. Осы бағдарламаға сәйкес, бүкіл ел бойынша бұрынғы кәсіпорындар мен өндіріс орындары жаңғыртылып, жаңалары ашылуда.

Қазақстан «Жаңа Жібек жолы» атты ауқымды жобаны жүзеге асыруда, ол елдің құрлықтағы басты байланыстырушы буын ретіндегі тарихи рөлін жаңғыртып, оны өңірдің аса ірі іскерлік және транзиттік хабына – Еуропа мен Азия арасындағы өзіндік көпірге айналдыруға тиіс. Осы мега-жобаны іске асыру нәтижесінде 2020 жылға қарай республика арқылы өтетін транзиттік жүк ағыны 2 есе дерлік өсіп, одан әрі жылына ең азы 50 миллион тоннаға жетуі тиіс. 

Елдің айрықша әсем ландшафттық байлығы мен бірегей мәдени-тарихи мұрасын дамудың жаңа мүмкіндіктерінің айналдыра алатын Қазақстанның туристік кластері де айтарлықтай әлеуетке ие болып отыр.

Елде жаппай әлеуметтік жаңғырту жұмыстары жасалуда – жаңа мектептер, кәсіптік колледждер және университеттер салынуда, заманауи медициналық емхана мен ауруханалар ашылуда, халықты әлеуметтік қолдау жүйесі жетілдірілуде.

Қазақстан – Ұлы дала көшпенділері мемлекеттік құрылымдарының тарихи мұрагері болып саналатын және біртіндеп олардың баста геосаяси мұратын – Еуразиядағы ықпалдастыққа, бейбітшілік пен жасампаздықтың біртұтас кеңістігін қалыптастыруға ықпал етуді жүзеге асырып келе жатқан, өзіндік төлтума мәдениеті мен тарихы аса бай ел.

Бүгінгі таңда республикада 130 этнос өкілі өмір сүреді, ұлтаралық қарым-қатынастардың үйлесімділігі жөніндегі консультативтік-кеңесшілік орган – Қазақстан халқы Ассамблеясы табысты жұмыс жасауда. Астанада 2012 жылы Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының IV съезі өтті, оның жұмысына шамамен әлемнің 40 елінен 85 делегация қатысты. Жыл сайын 2008 жылдан бастап Астана экономикалық форумы бүкіл әлемнің жетекші экономистерінің, талдаушылары мен сарапшыларының басын қосып келеді. Астана мен Алматыда 2011 жылдың басында Қысқы Азия ойындары табысты өтті. Ел құрамасы жалпыкомандалық есепте бірінші орын алды.

Еліміз Орталық Азиядағы көшбасшы бола отырып, өңірдегі тұрақтылықтың нығаюына үлкен үлес қосуда. Республикаәлемдік деңгейде де зор табыстарға қол жеткізіп келеді. Мұны Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуі мен 2010 жылғы желтоқсан айында Астанада осы беделді халықаралық ұйымның саммитінің өтуі дәлелдейді. АӨСШК – ЕҚЫҰ-ның азиялық баламасы жобасын іске қосу елдің маңызды бастамасына айналды. Қазақстанның ислам әлемдегі жетекші ұйым – ИЫҰ төрағасы ретіндегі жасампаз қызметі де оң баға алды. Сонымен қатар, еліміз жаһандық антиядролық қозғалыста жалпыға мойындалған көшбасшы болып саналады. Жалпы, Қазақстан бүгінде халықаралық іргелі ұйымдар – ТМД, ШЫҰ, ЕурАзЭҚ және өзге де ұйымдар аясында түрлі әріптес мемлекеттермен өзара белсенді ықпалдастық жүргізуде.

2010 жылғы шілдеде Беларусь, Қазақстан және Ресейдің Кеден одағы, ал 2012 жылғы 1 қаңтардан Біртұтас экономикалық кеңістік жұмысын бастады. Бұл бірлестіктер мүше мемлекеттердің экономикасының тиімді дамуына және тұрғындарының тұрмыс деңгейін тауар, қызмет, қаржы және адам капиталының үш ел шекарасы арқылы еркін қозғалысы қағидаты негізінде арттыруға бағытталған.

Экономиканың барлық саласындағы тұрақты өсім, халықаралық деңгейде мойындалу, саяси тұрақтылық қазіргі Қазақстан қоғамының өсіп-өркендеуінің негізіне айналып отыр. Бүгінгі Қазақстан – өз топырағының асыл дәстүрлерін ардақ тұтатын, кемел болашаққа қадам басқан жасампаз ел.

20 ақпан 2018 ж. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев латын негізіндегі қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасын бекітті

Қазақстанның саяси партиялары

Қазақстан Республикасының Конституциясы «конституциялық құрылымды күштеп өзгерту, республикасынң тұтастығын бұзу, мемлекеттің қауіпсіздігіне қауіп төндіру, әлеуметтік, ұлттық, діни арандатушылық» сынды әрекеттерден ада қозғалыстар, партиялар мен қауымдастықтар құқықтарына кепілдік береді. Партия мен қоғамдық бірлестіктердің жұмыстарына мемлекеттің араласуына жол берілмейді.

«Саяси партиялар туралы» ҚР соңғы қабылданған Заңына сәйкес партияның құрамында  кем дегенде 40 000 мүше болуы керек. 

Қазақстанда ресми тіркелген  6 саяси партия бар:

  • «Нұр Отан» партиясы
  • «Бірлік»саяси партиясы
  • «Ақ жол» демократиялық  партиясы
  • «Ауыл» патриоттар партиясы
  • Қазақстанның Коммунистік Халықтық партиясы
  • Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы

2013 жылы 282 әкімшілік құқықбұзушылықтар айқындалды, 2014 жылы – 153, 2015 жылы – 120, 2016 жылы 119 факт табылды.

Қазақстандағы діни ахуал

Қазақстандағы діни ахуал тұрақты.

2018 жылғы ІІI тоқсандағы жағдай бойынша елімізде 18 конфессияға тиесілі 3720 діни субъекті тіркелген: 2592 исламдық, 339 православтық, 86 католиктік, 591 протестанттық, 60 Ехоба Куәгерлері, 26 Жаңаапостолдық шіркеуі, 8 «Кришна Қоғамдық Санасы», 7 иудейлік, 6 Бахаи, 2 буддистік, 2 Иса мәсіхтің Соңғы Замандағы Әулиелері Шіркеуі (мормондар), 1 муниттер діни субъектісі.

Елімізде 3502 ғибадат үйі, оның ішінде 2592 мешіт, 301 православтық храм, 110 католиктік шіркеу, 407 протестанттық храм, 54 Ехоба Куәгерлерінің құлшылық үйі, 26 Жаңаапостолдық шіркеуінің құлшылық үйі, 6 синагог, 3 Бахаи құлшылық үйі, 2 «Кришна қоғамдық санасы» ДБ құлшылық үйі, 1 буддалық храм.

Ресми түрде 554 миссионер тіркелген, оның ішінде шетел азаматы – 435 және Қазақстан азаматы – 119.

Азаматтардың өзіндік діни тануының негізгі түрлері ислам мен христиандықпен байланысты.

Қазіргі таңда, Қазақстанда Республикалық ислам діни бірлестігі – Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының (бұдан әрі – ҚМДБ) аясында 2592 мешіт жұмыс істейді.

Жетекші ислам ұйымының әлеуетін сапалы ұйымдастырушылық-идеологиялық қайта құруды болжайтын 2020 жылға дейінгі ҚМДБ дамыту тұжырымдамасы кезең-кезеңмен жүзеге асырылуда.

Отандық діни кадрлардың, имамдар мен теологтардың біліктілігін арттыру бойынша жұмыстар жүргізілуде. «Нұр-Мүбарак» университеті жанында діни экстремизмнің алдын алу саласында теологтарды қайта даярлау жөніндегі институт құрылды.

Қазақстандағы Орыс православ шіркеуі – Қазақстандағы екінші діни конфессия. Ресми деректер бойынша православиелік ғибадат үйлерінің саны – 301.

Қазақстанда Рим-католик шіркеуі жұмыс істейді, оның республика аумағында 110 ғибадат үйі бар.

Дін саласындағы уәкілетті орган қызметінің негізгі бағыты – елдегі халық арасындағы ақпараттық-түсіндіру жұмыстары болып табылады.

Қазақстан Республикасы Қоғамдық даму министрлігі жанында діни мәселелер жөніндегі республикалық ақпараттық-түсіндіру тобы (бұдан әрі – РАТТ) жұмыс істейді, оның құрамына Парламент депутаттары, белгілі қоғам қайраткерлері, ғылыми-сараптамалық қауымдастықтың, мемлекеттік органдар мен ҮЕҰ өкілдері кірген.

Елімізде дін мәселесі бойынша 211 өңірлік – түсіндіру тобы (бұдан әрi – АТТ) жұмыс істейді.

Есепті кезеңде, өңірлік дін істері басқармаларының есептері бойынша 19 мыңға жуық түрлі іс-шара өткізіліп, оған 1 млн. 300 мың қазақстандық қамтылды.

Осындай іс-шаралар жастар арасында да ұйымдастырылды. Барлығы 9 мыңға жуық іс-шара өткізіліп, 500 мың адамды қамтыды.

АТТ жұмысы халықтың келесі санатына жататын адамдарға – жастарға, дінге сенетіндерге, жұмыссыздарға, сотталғандарға және олардың отбасылары мүшелеріне, жеке кәсіпорындар, сауда, қызмет көрсету және басқа да сала қызметкерлеріне бағытталған.

Дін саласындағы орта мерзімдік кезеңдегі стратегиялық бағыттарды анықтайтын, дін саласындағы мемлекеттік саясаттың 2017-2020 жылдарға арналған тұжырымдамасы іске асырылуда.

Қоғамдық келісім комитеті дін мәселесі бойынша ғылыми-сараптамалық қауымдастық, білікті теологтар, дінтанушылар, ҚМДБ мен мемлекеттік органдар мен басқарма қызметкерлерінен тұратын (100 адамды құрайды) республикалық ақпараттық түсіндіру тобының жұмысын үйлестіруді қамтамасыз етеді.

РАТТ мүшелері өңірлерге шығу барысында халықтың нысаналы топтарымен (деструктивті діни ағымдар мүшелері, мешіт жамағаттары, жастар, әйелдер аудиториясы, жұмыссыздар және өзін-өзі жұмыспен қамтитын азаматтар және т.б.) түсіндіру жұмыстарын жүргізді.

2018 жылдың 9 айы бойынша РАТТ мүшелерінің қатысуымен еліміздің барлық аймақтарында 170 іс-шара өткізіліп, оған 14 мың адам қамтылды.

Сондай-ақ, рухани және ағартушылық жұмыстарды ұйымдастыруға, қазақстандық қоғамның дәстүрлі, мәдени және отбасылық құндылықтарын нығайтуға, сонымен қатар діндар әйелдер арасында діни экстремизмнің таралуын болдырмауға бағытталған іс-шаралар жоспарланған. Нәтижесінде, 3 мың әйелді қамтыған 100-ге жуық іс-шара өткізілді.

Бұдан басқа, халық арасында алдын алу жұмыстарының сапасын арттыру мақсатында діни мəселелер бойынша өңірлік ақпараттық түсіндіру топтарының мүшелерін оқыту жəне қайта даярлау бойынша жоба жүзеге асырылуда.

Жобаны «Парасат» консультативтік-әдістемелік орталығы жүзеге асырады.

Жоба аясында қазан-желтоқсан айларында Қарағанды, Ақмола, Алматы, Батыс Қазақстан облыстары мен Астана қаласында оқыту семинарлары ұйымдастырылады.

Оқу семинарларына дінтану мәселелері бойынша тестілеу өткізу және АТТ мүшесі сертификаттарын беру көзделген.

Республикадағы діни жағдайды жақсарту үшін жүйелі шаралар қабылданды. Осындай шаралардың бірі дін саласындағы заңнаманы және институционалдық базаны жетілдіру болып табылады.

Заң жобасы 12 заңнамалық актіге 53 түзету енгізумен  (3 кодекс және 9 заң) Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне 2017 жылғы 29 желтоқсанда енгізілді. Парламент Мәжілісінің Жұмыс тобы отырысында Заң жобасын талқылау барысында өзгертулер саны екі есеге көбейді (ағымдағы жылғы 23 мамырда Мәжілісте 103 өзгерту мақұлданды).

Ағымдағы жылғы 27 қыркүйекте Сенаттың жалпы отырысында заң жобасы екінші оқылымда қаралып, Мәжіліс депутаттарына жіберілді.

Жалпы алғанда, елдегі діни ахуал мемлекеттік органдардың және азаматтық қоғам институттарының өзара іс-қимылының, діни қызмет саласындағы үйлестірілген мемлекеттік саясаттың және түрлі конфессияның өкілдері арасындағы толеранттық қатынастардың арқасында тұрақты деп айтуға болады.

Мемлекеттік органдар

Пайдалы сілтемелер