Қазақстан РеспубликасыныңРесей Федерациясындағы Елшілігі

«Қазір барлық күш-жігерді халықаралық қатынастарда үнқатысуды, өзара түсіністікті және сенімді қалпына келтіруге жұмылдыру керек»

Н.Ә Назарбаев, Қазақстан Республикасының Президенті

На главную [RUS]

Экономикалық ынтымақтастық

САУДА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСЫ

Қазақстан мен Ресей арасындағы екі жақты экономикалық ынтымақтастықтың салалық және өңіраралық бағыттардағы жоғары деңгейі дәстүрлі түрде сақталып келеді.

Екі ел арасында 2016-2018 жылдарға арналған Бірлескен іс-қимылдар жоспары және ҚР және РФ Үкіметтері арасындағы 2020 жылға дейінгі ұзақ мерзімді экономикалық ынтымақтастық бағдарламасы қабылданып, жүзеге асырылуда.

Жүйелі түрде ҚР және РФ арасындағы ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссияның және оның құрамындағы 7 шағын комиссиялардың отырыстары өткізіледі (ҮАК-ның 19-шы отырысы 2017 жылғы 16 қарашада Ақтөбе қаласында өтті). Шағын комиссиялар банкаралық және инвестициялық, көлiк саласындағы, өңіраралық және шекара жанындағы, әскери-техникалық, отын-энергетикалық кешендегі, ғылым және жаңа технологиялар, сонымен қатар өнеркәсіп саласындағы  ынтымақтастық бағыттары бойынша жұмыс атқарады. 

Өзара сауда 

ҚР-дың сауда серіктестері арасында РФ-тың жетекші рөлі сақталуда.

ҚР ҰЭМ Статистика жөніндегі комитетінің мәліметтері бойынша, 2017 жылы ҚР мен РФ арасындағы өзара сауда көрсеткіштерінің едәуір өсуі байқалды: жалпы сауда айналымы 16 млрд долл. құрап, 2016 жылмен салыстырғанда 25,6 пайызға артты. Соның ішінде экспорт 4,5 млрд долл. (31,1 пайызға өсу), импорт – 11,5 млрд долл. (23,5 пайызға өсу). Нәтижесінде, ҚР-дың 2017 жылғы сыртқы сауда айналымындағы Ресейдің үлесі 20,6% құрап, аталған ел қазақстандық тауарлар экспортының көлемі бойынша (9,3%) төртінші орынды және импорт көлемі бойынша (39,2%) бірінші орынды иеленді.

2018 жылы өзара сауданың оң қарқыны сақталып келеді. Ү.ж. қаңтар-тамыз айларындағы тауар айналымы 11,3 млрд долларға жетіп, өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 8,3%-ға өсті. 

Өзара инвестициялар 

ҚР Ұлттық банкінің мәліметіне сәйкес, 2005 жылдан 2018 жылғы 1-тоқсанға дейінгі мерзімде өзара салынған тікелей инвестициялардың жалпы мөлшері Қазақстан Республикасынан Ресей Федерациясына - 3,6 млрд долл., ал Ресейден Қазақстанға – 12,2 млрд долл. сомаларына дейін жетті.

Қазақстандық тікелей инвестициялардың жылыстау бағыттары арасында Ресей үшінші орынды иеленіп, Нидерланды және Ұлыбританиядан ғана қалып отыр. Тікелей инвестициялардың Қазақстанға ағылып келу елдері арасында РФ жетінші орында.

Қазақстанда ресейлік капиталдың үлесі бар 8 890 кәсіпорын әрекет етеді (2018 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша), демек ҚР-дағы шетелдік капиталы бар жалпы кәсіпорындар санының үштен бірінен (37%-ын) асады.

Өңіраралық және шекаралық ынтымақтастық 

Қатынастардың қарқынды дамуына өңіраралық және шекара жанындағы ынтымақтастық зор әсер етуде. Бұл өз кезегіндеі екі елдің түрлі өңірлері арасында жасалған 200-ден астам шарттар мен келісімдерге, сонымен қатар ҚР Үкіметі және РФ Үкіметі арасындағы 2018-2023 жж. арналған Өңіраралық және шекара маңы ынтымақтастығының бағдарламасына негізделеді.

Жергілікті әкімдіктер мен іскерлік топтар делегацияларының белсенді сапар алмасуы орын алуда. Жыл сайын мемлекет басшыларының қатысуымен Өңіраралық ынтымақтастық форумы өткізіледі.

ХІV Өңіраралық ынтымақтастық форумы 2017 жылғы 9 қарашада Челябіде өтті.

Қазақстан Президенті Н.Назарбаев және Ресей Президенті В.Путин Қазақстан мен Ресей арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнатылуының 25 жылдығына орай бірлескен мәлімдемесіне және 1998 жылғы 6 шілдедегі Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы Жер қойнауын пайдалануға арналған егемендік құқықтарды жүзеге асыру мақсатында Каспий теңізі солтүстік бөлігінің түбін межелеу туралы келісімге Хаттамаға қосымша хаттамаға қол қойды.

Бұған қоса, форум шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы 2018-2023 жылдарға арналған өңіраралық және шекара маңы ынтымақтастығының бағдарламасына, 1994 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы «Байқоңыр» кешенін жалға беру шартына өзгеріс енгізу туралы хаттамаға, 2009 жылғы 17 қарашадағы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Ресей Федерациясының «Байқоңыр» кешенін жалға алу жағдайында «Байқоңыр» ғарыш айлағының персоналына, Байқоңыр қаласының, Төретам және Ақай кенттерінің тұрғындарына медициналық қызмет көрсету тәртібі туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттамаға, басқа да үкіметаралық келісімдер, салалық және өңіраралық құжаттарға қол қойылды.

«Қазақстан мен Ресейдегі туризмді дамытудағы жаңа көзқарастар мен тенденциялар» тақырыбындағы келесі өңіраралық ынтымақтастық форумы 2018 жылғы қараша айында Петропавлда (ҚР) өтеді. Аталған іс-шара қарсаңында, ү.ж. 27-28 тамызда Астрахан қаласында Өңіраралық және шекара маңындағы ынтымақтастық жөніндегі шағын комиссияның 18-отырысы өтті.

Негізгі салалардағы ынтымақтастық 

Отын-энергетикалық кешені: ресейлік кәсіпорындар қазақстандық «Теңіз», «Королевское», «Қарашығанақ» кен орындарын игеруге белсене қатысуда. «Хвалынское», «Центральное» және «Құрманғазы» трансшекаралық кен орындардағы бірлескен жобаларды жүзеге асыруға дайындық жалғасуда.

Өзара тиімді тәсілдемелер негізінде мұнайды үшінші елдер бағытында, атап айтқанда Қытайға тасымалдау жүзеге асырылады. Екі елдің компаниялары Каспий Құбыр Консорциумын кеңейту жобасына белсене қатысуда.

2016-2020 жж. арналған Көмірді өндіру және тұтынудың бірлескен индикативтік болжамының келісілуі Көмір өнеркәсібі саласындағы аса маңызды жетістік болды.

Атом қуатын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы ынтымақтастық өзара мүдделер мен келісімдерді ескеріп дамытылуда.

Ғарышты меңгеру мен «Байқоңыр» кешенін бірлесе пайдалану салаларындағы әрекеттесудің жоғары қарқыны жалғасып келеді. Бұл саладағы ынтымақтастық 1994 ж. 28 наурыздағы ҚР және РФ арасындағы «Байқоңыр» кешенін пайдаланудың жалпы принциптері мен шарттары туралы келісімге, 1994 ж. 10 желтоқсандағы «Байқоңыр» кешенін жалға алу туралы үкіметаралық келісімге, 2004 жылғы 9 қаңтардағы «Байқоңыр» кешенін тиімді пайдалану бойынша ынтымақтастықты дамыту туралы ҚР және РФ арасындағы келісімге сәйкес жүргізіледі.

Аталған құжаттарды жүзеге асыру шеңберінде, «Байқоңыр» кешенінің экология және табиғат пайдалану, объектілері мен мүлігінің сақталуы, Байқоңыр қаласындағы қауіпсіздік және тәртіп сақтауды қамтамасыз ету, кедендік бақылау, ғарыш техникасы мен технологияларды пайдалану саласындағы ынтымақтастық, қала тұрғындарын әлеуметтік қамтамасыз ету және басқа да мәселелерді қамтитын 60-қа жуық халықаралық келісім-шарттарға қол қойылды.

2016-2025 жж. «Байқоңыр» кешенін бірлесіп пайдалану туралы Жол картасын, сондай-ақ 2016 жылғы 26 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында қол қойылған «Байқоңыр» кешеніндегі ынтымақтастық тұжырымдамасын жүзеге асыру бойынша жұмыстар жүргізілуде.

2018 жылғы 22 тамызда «Байқоңыр» ғарыш айлағында «Бәйтерек» ғарыш зымыран кешенін құру туралы ҚР Үкіметі және РФ Үкіметі арасындағы Келісімге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Хаттамаға қол қойылды. Хаттама енгізген өзгерістер тараптардың Байқоңыр қаласында «Байқоңыр» кешені бойынша қазақстандық-ресейлік үкіметаралық комиссияның және жұмыс топтардың отырыстары барысында қол жеткізілген келісімдердің заңды бекітілуін қамтамасыз етті.

Көлік және транзит саласындағы екі жақты ынтымақтастық дәйекті түрде дамиды.

2017 жылғы 19-20 сәуірде Мәскеу қаласында Көлік жөніндегі шағын комиссияның 12-ші отырысы өтті. Тараптар Қазақстан мен Ресейдің арасындағы автомобильдік, теміржол, теңіз және әуе көлігі салаларындағы ынтымақтастықтың, сонымен қатар қазақстандық-ресейлік шекарадағы өткізу бекеттерінің инфрақұрылымын құру мәселелерін қарастырды.

2017 жылғы 22 қыркүйекте РФ СІМ-де қазақстандық-ресейлік шекара арқылы жолаушылар транзитінің рәсімдерін жеңілдетуді көздейтін Теміржол көлігінің кәсіпорындары, мекемелері мен ұйымдары іс-әрекетін құқықтық реттеу ерекшеліктері жөніндегі үкіметаралық келісімге өзгерістер енгізу туралы 2016 жылғы 4 қазандағы Хаттаманы ратификациялау туралы грамоталармен алмасу туралы хаттамаға қол қойылды.

Құжатқа сәйкес, қазақстандық шығу бекетінен қазақстандық келу бекетіне РФ аумағы арқылы тоқтаусыз жүретін пойыздар шекара қызметтерінің тексерулерінен босатылатын болады. Аталған жаңалық Қазақстан мен Ресейдің шекаралас облыстары тұрғындарының арасындағы қатынастарды едәуір жеңілдетіп, іскерлік және туристік байланыстардың дамуын ынталандырады деп күтілуде.

Су көлігі саласындағы ынтымақтастық 2007 ж. 7 қазандағы Теңіз көлігі саласындағы ынтымақтастық және 2001 ж. 5 маусымдағы Ертіс өзені бассейнінде қазақстандық және ресейлік кемелердің жүктерді және жолаушыларды тасымалдаудың ұйымадстырылуы мен шарттары туралы үкіметаралық келісімдермен реттеледі.

ҚР және РФ арасындағы әуе қатынасы 1994 ж. 22 наурыздағы Әуе қатынасы туралы үкіметаралық келісімге сәйкес және 2007 жылғы 28-29 маусымдағы Келіссөздер хаттамасының негізінде жүргізіледі. Қазіргі уақытта ҚР мен РФ арасында 22 бағыттар бойынша аптасына 175 тұрақты рейс жүзеге асырылады. Қазақстандық әуекомпаниялар РФ-тың 10 қаласына аптасына 85 рейсті атқарса, ресейлік әуекомпаниялар – ҚР-дың 12 қаласына 90 рейсті атқаруда.

2016 ж. 4 қазанда, XIII Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық форумы шеңберінде «Еуропа – Батыс Қытай» Халықаралық көлік бағдарының автожол инфрақұрылымын қалыптастыру барысындағы өзара әрекеттесу туралы келісімге қол қойылған. Құжат халықаралық автомобиль желісін кезең-кезеңмен қалыптастыруды көздейді.

Өнеркәсіптік кооперация екі жақты ынтымақтастықтың ең маңызды бағыттарының бірі ретіндегі әлеуетін сақтап келеді. ҚР аумағында бірлескен ірі инвестициялық жобаларды іске асыру жалғасуда: Өскемен қаласындағы «АЗИЯ АВТО Казахстан» компаниясының автоқұрастыру зауытының құрылысы, «Vector» комбайндарының өндірісі, «Еврохим» компаниясының жүргізіп отырған фосфор тынайтқыштарын өндіру кешенінің құрылысы және т.б. Фармацевтика, машина жасау және тау-кен салаларындағы бірқатар бірлескен жобалар шеңберіндегі әрекеттесу кеңейіп келеді.

Ауыл шаруашылығы саласындағы екі жақты ынтымақтастық бірқатар үкіметаралық және ведомствоаралық келісімдер шеңберінде жүргізіледі.

Экология және өзендерді қорғау мәселелері бойынша екі жақты ынтымақтастық белсенді дамуда. Осы бағыттағы жұмыстың оңтайлы нәтижесі ретінде, 2017 жылы ҚР Үкіметі және РФ Үкіметі арасындағы Жайық трансшекаралық өзені бассейнінің экожүйесін сақтау туралы Келісімі күшіне енді. Тараптар өзеннің экожүйесін жақсарту жұмысында әрекеттесуге, жаңа технологиялар қолдануға және бассейннің ормандылығын кеңейтуге бағытталған іс-шараларды ұйымдастыруға жәрдемдесу туралы келісті.

2018 жылғы 8-10 тамыз аралығында Дондағы Ростов қаласында Трансшекаралық су объектілерін бірлесіп қолдану және қорғау туралы ҚР Үкіметі және РФ Үкіметі арасындағы 2010 жылғы 7 қыркүйектегі Келісімді жүзеге асыру шеңберіндегі Трансшекаралық су объектілерін бірлесіп қолдану және қорғау жөніндегі бірлескен қазақстандық-ресейлік комиссияның VIII (ХХVI) отырысы өтті.

Іс-шара барысында Жайық, Үлкен және Кіші Өзен, Ертіс, Есіл, Тобыл өзендері мен Қиғаш тармағының бассейндері жөніндегі жұмыс топтарының сессияаралық мерзімдегі іс-әрекетінің нәтижелері қарастырылып, 2019 жылға арналған жұмыс жоспары бекітілді.

Қаржылық және банк саласындағы ынтымақтастық: қаржылық реттеушілер арасында валюталық реттеу, ақша-несиелік саясат, төлем жүйелері және т.б. мәселелер бойынша, сонымен қатар ЕАЭО, ТМД шеңберіндегі белсенді өзара әрекеттесу сақталуда. 2017 жылғы 24-25 мамырда Астрахань қаласында Банк саласындағы ынтымақтастық жөніндегі шағын комиссияның отырысы өтті.

Әскери-техникалық саладағы ынтымақтастықты нығайту шаралары жүзеге асырылады. 2017-2019 жж. арналған ҚР мен РФ арасындағы әскери-техникалық ынтымақтастық саласындағы бірлескен жұмыс бағдарламасы жүзеге асырылуда. 2017 жылғы 5 шілдеде Алматы қаласында ӘТЫ саласындағы шағын комиссияның 15-отырысы өткізілді.

Инновациялар саласындағы әрекеттесудің қарқындылығы өсіп келеді. Қазақстандық «Инновациялық технологиялар паркі» дербес кластерлық қоры («ИТП» ДКҚ), екі жақты келісімдер негізінде, ресейлік «Сколково» қоры және Новосібір Академқалашығының Техносаябағымен қарым-қатынастарын дамытуда.

2017 жылғы 16-18 қазанда «Сколково» техносаябағында «ИТП» ДКҚ-ның өкілдігі ашылды. Мекеме қазақстандық стартаптардың ЕАЭО нарығына шығуына қажетті жағдай жасап, оларға білім беру және акселерациялық бағдарламалар, сонымен қатар софтлендингке арналған платформалар беру түріндегі сараптамалық қолдау көрсетеді.

Интеграциялық әрекеттесу 

Соңғы уақытта екі жақты ынтымақтастықтың дәстүрлі сауалдарының Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) көпжақты интеграциялық пішіміне көшірілу үрдісі байқалады.

Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2015 ж. 16 қазандағы шешімімен интеграциялық әлеуетті паудалану есебінен ЕАЭО әлеуметтік-экономикалық дамуының перспективтік бағыттарын белгілейтін «ЕАЭО-ның 2030 жылға дейін экономикалық дамуының негізгі бағыттары» бекітілді. ЕАЭО мүше-мемлекеттерінің келісілген көлік саясатын жүргізудің негізгі бағыттары мен кезеңдері, сонымен қатар 2025 жылға дейінгі цифрлық күн тәртібін жүзеге асырудың негізгі бағыттары бекітілді.

2017 жылғы 1 шілдеден бастап емдік дәрі-дәрмектер және медициналық бұйымдардың ортақ нарығы әрекет ете бастады. 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап ЕуразЭО Кеден кодексі туралы шарт күшіне енді.

Энергетикалық ресурстардың (электр қуаты, газ, мұнай және мұнай өнімдері) ортақ нарықтарын құру жөніндегі жұмыс атқарылып келеді. ЕАЭО мүше-мемлекеттері еңбекшілерінің зейнеткерлік қамтамасыз етілуі туралы келісім-шартқа қол қою жоспарлануда.

Ортақ қаржы нарығын қалыптастырудың концепциясы пысықталып жатыр. Ортақ қаржы нарығының мақсаттары, принциптері мен міндеттері, күтілетін нәтижелері мен қалыптасуының негізгі бағыттарынан басқа, Концепцияда ортақ қаржы нарығын реттеу жөніндегі ұлт деңгейінен жоғары органының құзыреті және функциялары белгіленбек.

Еуразиялық экономикалық одақ туралы келісім-шарттың 103-бабына сәйкес, ұлт деңгейінен жоғары орган 2025 жылдын бастап Алматы қаласында қызмет атқарады.

Мемлекеттік органдар

Пайдалы сілтемелер